Prof. Irena Lipowicz, Rzecznik Praw Obywatelskich, we wstępie do konferencji „Nadzór niekontrolowany? Nowe wyzwania dla wolności” mówiła o tym, jaki wpływ na społeczeństwo ma wszechobecny nadzór nowych technologii.

Boimy się zachowań nietypowych, które mogłyby zostać gdzieś utrwalone np. przez kamerę. „Pozbywając się odruchów społecznych, które są motorem działania, społeczeństwo staje się bierne”. Omówiła również przykłady, które pokazują w jaki sposób informacje zbierane z użyciem nowych technologii mogą być nadużywane (np. informacja o tym, że dana osoba leczyła się psychiatrycznie, może wpłynąć na jej karierę zawodową).

W pierwszej części konferencji Katarzyna Szymielewicz z PANOPTYKONU przypomniała, że Fundacja nie jest przeciwko technologii. „Chcemy uważnie przyglądać się temu, do jakich celów, przez kogo i z jakimi konsekwencjami informacja o naszym życiu bywa wykorzystywana. Nie chcemy walczyć z technologią, ale pokazać jej drugą, ciemniejszą stronę.” Po czym zapytała gości o neutralność technologii i o to, czy regulacja prawa może dogonić jej rozwój.

Zaproszeni dyskutanci – Piotr Waglowski  i Arwid Mednis – nawiązali do prawa pracy oraz nadzoru nad pracownikami, m.in. mówili o kontrolowaniu korespondencji pracowników przez pracodawcę. Adam Bodnar skupił się na typach naruszeń, jakie mogą wynikać z użycia technologii służących inwigilacji. Mówił m.in. o częstej praktyce wykorzystywania danych do innych celów niż to zostało pierwotnie określone.

Dziennikarka Ewa Siedlecka zwróciła uwagę na to, że dziennikarze też są kontrolowani np. przez billingi. Nie mamy wystarczającej wiedzy dotyczącej używanych wobec nas nowych technologii nadzoru. Trudno to sprawdzić. Dlatego trzeba stawiać na edukację.

Wszyscy prelegenci zgodzili się, że prawo nie nadąża za rozwojem technologii.

Małgorzata Szumańska z PANOPTYKONU w drugiej części konferencji zachęciła do rozmowy na temat monitoringu wizyjnego. Jest to „temat, który dobrze obrazuje współczesny nadzór, ale mało się o nim mówi pod kątem problemu społecznego. Jednocześnie bez demonizowania tematu.” Zaprosiła Pawła Waszkiewicza do przedstawienia wniosków z jego badań dotyczących skuteczności monitoringu wizyjnego. Nie potwierdziły one powszechnej opinii, że kamery CCTV wpływają na zmniejszenie przestępczości.
Podczas drugiego panelu wyniki badań (przygotowanych we współpracy z Fundacją PANOPTYKON i Projekt Polska!) przedstawiła również Julia Skórzyńska-Ślusarek. Te badania nad społeczeństwem nadzorowanym wykazały, że ludzie odbierają monitoring jako wspaniały środek bez skutków ubocznych. 44% badanych stwierdziło, że dzięki monitoringowi nie trzeba samemu interweniować, a 66% uznało, że nagrania należy wykorzystać do stworzenia baz ludzi podejrzanych o planowanie przestępstw.

O monitoringu wizyjnym w świetle orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka i o sferze prywatności opowiadała Dorota Głowacka, natomiast Jan Derkacz omówił projekt badawczy INDECT.

Fragment komunikatu prasowego Fundacji PANOPTYKON

***

Sumując, było to ciekawe spojrzenie na problematykę dozoru obywateli widziane z perspektywy głównie prawników i humanistów.

Foto Andrzej Popielski